Có những vùng đất người ta nhớ bằng tên núi, nhớ bằng dòng sông, nhớ bằng câu hát. Nhưng cũng có những vùng đất chỉ cần nhắc đến một chén trà thôi là cả hồn cốt quê hương như hiện lên đầy đủ. Nhữ Khê, tỉnh Tuyên Quang, là một nơi như thế.
Sáng sớm ở Nhữ Khê thường bắt đầu bằng làn sương mỏng ôm lấy những đồi chè xanh mướt. Khi mặt trời vừa kịp nhú lên sau triền đồi, những búp chè non còn ngậm hơi sương đã ánh lên thứ màu xanh dịu mát, trong trẻo như chính tấm lòng người dân nơi đây. Đất Nhữ Khê không ồn ào, không phô trương, nhưng lại âm thầm chắt chiu để nuôi nên một thức quà quý của quê hương: chè.
Người già trong vùng kể rằng, chè ở Nhữ Khê ngon không chỉ vì giống chè tốt, mà còn vì đất lành, nước sạch, khí hậu hài hòa, và nhất là vì bàn tay con người biết yêu đất, hiểu cây. Qua bao mùa mưa nắng, cây chè nơi đây bám rễ vào lòng đất quê, hút lấy tinh túy của trời, của sương, của nắng sớm miền trung du để tạo nên hương vị rất riêng: thơm mát, thanh khiết, dịu dàng mà sâu lắng. Uống một ngụm trà Nhữ Khê, đầu tiên là vị chát nhẹ nơi đầu lưỡi, rồi rất nhanh sau đó là vị ngọt hậu lan dần trong cổ họng, như một lời chào mộc mạc mà đằm thắm của quê nhà.
Chè Nhữ Khê không chỉ là sản vật. Nó là ký ức. Là hình ảnh người mẹ, người chị đội nón ra đồi từ tinh mơ, đôi tay thoăn thoắt hái từng búp chè non. Là dáng người cha ngồi bên hiên nhà, chậm rãi sao chè bằng cả sự nâng niu, để giữ trọn màu xanh, giữ nguyên hương thơm của lá. Là những chiều quê quây quần bên ấm nước nóng, trong làn khói trà ấm áp, người ta kể cho nhau nghe chuyện mùa màng, chuyện xóm làng, chuyện con cháu học hành, chuyện một vùng quê đang lớn lên từng ngày.
Ở Nhữ Khê, thưởng trà đã thành một nét văn hóa. Chén trà mở đầu câu chuyện. Chén trà đón khách phương xa. Chén trà gắn kết tình làng nghĩa xóm, làm dịu đi nỗi nhọc nhằn sau một ngày lao động, và cũng làm sâu thêm cái tình của con người với con người. Người Nhữ Khê quý trà như quý nếp nhà, bởi trong chén trà có sự chân thành, có lễ nghĩa, có cả cốt cách sống chậm, sống sâu, sống bền bỉ của người quê.
Ngày nay, khi cuộc sống hiện đại khiến con người quay cuồng với bao lo toan, chén chè Nhữ Khê lại càng trở nên đáng quý. Không chỉ mang hương vị thơm mát dễ chịu, chè còn được nhiều người yêu thích vì chứa nhiều hợp chất có lợi cho cơ thể nếu dùng điều độ, phù hợp. Đặc biệt với người từ độ tuổi trung niên trở đi, một thói quen uống trà đúng cách có thể giúp tinh thần thư thái hơn, cơ thể nhẹ nhõm hơn, góp phần nâng cao sức khỏe, tăng khả năng đề kháng tự nhiên và hướng tới cuộc sống khỏe mạnh, an nhiên, bền lâu. Bởi thế mà ở Nhữ Khê, người ta vẫn thường bảo nhau rằng: quý nhất không phải là sống thật lâu, mà là sống thọ trong sự khỏe khoắn, minh mẫn, ấm áp tình thân - và trong nếp sống ấy, luôn có bóng dáng của chén trà quê.
Có lẽ vì vậy mà chè Nhữ Khê không chỉ đi ra từ đất, mà còn đi ra từ đạo lý sống của con người nơi đây. Đó là sự bền bỉ của người làm chè, sự tinh tế trong cách chế biến, sự thanh sạch của thiên nhiên, và sự đằm sâu của một vùng văn hóa. Mỗi búp chè là một giọt mồ hôi của người dân. Mỗi chén trà là một phần tinh hoa của đất. Và mỗi khi nâng chén trà Nhữ Khê lên môi, người ta không chỉ thưởng thức một thức uống, mà còn đang chạm vào hồn của một miền quê xứ Tuyên.
Nhữ Khê sinh ra chè, nhưng cũng chính chè đã góp phần làm nên tên tuổi cho Nhữ Khê. Đó là thứ sản vật mang hương của cỏ cây, vị của đất trời, tình của con người, và chiều sâu của truyền thống. Qua năm tháng, chè vẫn xanh trên những triền đồi, như một minh chứng rằng nơi đây không chỉ có một vùng đất màu mỡ, mà còn có một nền văn hóa đẹp, một nếp sống đáng quý, và một tinh hoa đang được gìn giữ, nâng niu, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Chè Nhữ Khê – không chỉ là trà ngon, mà là tinh hoa từ đất, đậm nghĩa tình người, thanh mát cho thân, bền lâu cho sức khỏe, và lắng sâu trong tâm hồn mỗi người khi đã một lần thưởng thức.
Trần Văn Tuyên
Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ, Phó Chủ tịch UBND xã
